"Searching for a Needle in a Haystack". The Intricacies of Sources on Causes of Death, Their Interpretation, and the Construction of a Database for the City of Poznań, 1830–1900
DOI:
https://doi.org/10.52024/hlcs25008Keywords:
Vital statistics, Causes of death, Population database, Mortality data, 19th Century PolandAbstract
The administrative regulations introduced by the partitioning powers were enforced in the Polish lands under Prussian, Russian, and Austrian rule. These regulations included the methods of vital statistics registration, the language in which entries were recorded, and the types of data collected. Differences in registration pose significant challenges for contemporary researchers attempting to unify these records. Additionally, questions arise regarding the credibility and reliability of the registrations, which varied across the territories of the three partitions. Prussia had by far the most advanced statistical system. Strict adherence to deadlines for reporting marriages, births, and deaths, by both officials and ordinary citizens, undoubtedly contributed to the high quality of records maintained in Prussian-controlled territories. This paper aims to characterize the sources relating to causes of death in Poznań, then the capital of the Poznań Province in the 19th century, and to examine the diversity and validity of these sources, the quality and reliability of medical statistics, the development of the Poznań Historical Population Database, and, finally, the research opportunities this database enables. The study highlights the importance of a critical methodological approach to historical cause-of-death data. It demonstrates that, although imperfect, such sources can provide valuable insights into past health patterns and administrative practices when interpreted with linguistic, medical, and contextual sensitivity. The resulting database offers a foundation for further interdisciplinary research on historical epidemiology and urban demography.
Downloads
References
Ackerknecht, E. H. (1967). A short history of medicine. The Ronald Press Company.
Antosik, S., Bengtsson, T., Antosik, P., & Liczbińska, G. (2026). Adverse early-life conditions and their impact on the marriage market and social mobility: The Poznań birth cohort, 1830–1855 (Lund Papers in Economic Demography No. 2026:1). Lund University. https://www.lusem.lu.se/sites/lusem.lu.se/files/2026-02/LPED%202026%201.pdf
Borowski, S. (1967). Zgony i wiek zmarłych w Wielkopolsce w latach 1806–1914 [Deaths and age at death in Greater Poland 1806–1914]. Przeszłość Demograficzna Polski, 1, 111–130.
Borowski, S. (1968). Emigracja z ziem polskich pod panowaniem niemieckim w latach 1815–1914 [Emigration from Polish lands under German rule between 1815 and 1914]. Przeszłość Demograficzna Polski, 2, 139–167.
Borowski, S. (1976). Procesy demograficzne w mikroregionie Czacz w latach 1598–1975 [Demographic processes in the microregion of Czacz in the years 1598–1975]. Przeszłość Demograficzna Polski, 9, 95–191.
Budnik, A., & Liczbińska, G. (2006). Urban and rural differences in mortality and causes of death in historical Poland. American journal of physical anthropology, 129(2), 294–304. https://doi.org/10.1002/ajpa.20288
Bujak, G. (2021). Kancelaria parafialna w zaborze austriackim i jej dokumentacja na przełomie XIX i XX wieku [The parish office in the Austrian partition and its documentation at the turn of the 19th and 20th centuries]. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, 116, 15–34. https://doi.org/10.31743/abmk.12923
Bukowski, M., Koryś, P., Leszczyńska, C., Tymiński, M., & Wolf, N. (2019). Urbanization and GDP per capita: New data and results for the Polish lands, 1790–1910. Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History, 52(4), 213–227. https://doi.org/10.1080/01615440.2019.1580171
Gawrysiakowa, J. (1980). Realizacja zasad rejestracji ruchu naturalnego ludności różnych wyznań w latach 1797–1900 [Implementation of the principles of registration of natural population growth of different religions in 1797–1900]. Przeszłość Demograficzna Polski, 12, 7–45.
Gieysztorowa, I. (1962). Badania demograficzne na podstawie metryk parafialnych [Demographic research based on parish registers]. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 10(1-2), 103–121.
Gieysztorowa, I. (1971). Niebezpieczeństwa metodyczne polskich badań metrykalnych XVII – XVIII wieku [The methodological challenges in Polish parish register research in the 17th and 18th centuries]. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 19(4), 557–603.
Gieysztorowa, I. (1976). Wstęp do demografii staropolskiej [An introduction to Early Modern Polish demography]. Państwowe Wydaw.
Gieysztorowa, I. (1980). Niewiarygodność statystyki demograficznej ziem polskich w XIX w. i potrzeba jej korekty [The unreliability of demographic statistics of the Polish lands in the 19th century and the need for their correction]. Przeszłość Demograficzna Polski, 12, 179–190.
Grmek, M. D. (1990). History of AIDS: Emergence and origin of a modern pandemic. Princeton University Press.
Jemielity, W. (1995). Akta stanu cywilnego w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim [Civil registration records in the Duchy of Warsaw and the Kingdom of Poland]. Prawo Kanoniczne, 38(1–2), 163–188.
Kaczmarski, B. (1967). Ocena spisów ludności na Śląsku z pierwszej połowy XIX wieku [An evaluation of the population censuses in Silesia in the first half of the 19th century]. Przeszłość Demograficzna Polski, 1, 33–63.
Kędelski, M. (1992). Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku [The demographic development of Poznań in the 18th and early 19th centuries.]. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.
Kiec, O. (2001). Protestantyzm w Poznańskiem, 1815–1918 [Protestantism in the Poznań region, 1815–1918]. Wydawnictwo Naukowe Semper.
Klotzke, Z. (1980). Ludność obwodu Urzędu Stanu Cywilnego Luzino w latach 1874–1918 [Population of the Luzino region in the years 1874–1918]. Przeszłość Demograficzna Polski, 12, 65–104.
Königliche Regierung zu Posen. (1874). Extra Beilage zum Amtsblatt der Königlichen Regierung zu Posen [Supplement to the official gazette of the Royal Government of Poznań] (pp. 1–40). Posen.
Koníková, L. (2026). Human non-random mating study: The effect of parental similarity on prenatal development and postnatal well-being of offspring [Unpublished PhD thesis]. Masaryk University, Brno.
Koníková, L., Liczbińska, G., & Králík, M. (2026). Marital choices in 19th-century Poznań: Interplay of origin, occupation, and age at marriage. Human Nature, 36, 588–608. https://doi.org/10.1007/s12110-026-09511-6
Kośka, M. (2023). Porady praktyczne dla osób planujących poszukiwania genealogiczne w Archiwum Głównym Akt Dawnych (głównie, ale nie tylko) [Practical guidance for individuals planning genealogical research at the Central Archives of Historical Records (primarily, but not exclusively)]. Warszawa.
Kuklo, C. (2009). Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej [Demography of the Polish–Lithuanian Commonwealth before the Partitions]. Wydawnictwo DiG.
Kuklo, C. (2015). O potrzebie intensyfikacji badań nad strukturami demograficznym [On the need to intensify research into demographic structures]. Przeszłość Demograficzna Polski, 37, 7–36. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.1.37-01
Liczbińska, G. (2009). Infant and child mortality among Catholics and Lutherans in nineteenth century Poznan. Journal of Biosocial Science, 41(5), 661–683. https://doi.org/10.1017/S0021932009990101
Liczbińska, G. (2011). Ecological conditions vs. religious denomination. Mortality among Catholics and Lutherans in nineteenth-century Poznań. Human Ecology, 39(6), 795–806. http://www.jstor.org/stable/41474655
Liczbińska, G. (2015). Lutherans in the Poznań province. Biological dynamics of the Lutheran population in the 19th and early 20th centuries. Verlag Dr. Kovač.
Liczbińska, G. (2021). Spatial and social inequalities in the face of death. Pilot research on cholera epidemics in Poznań of the second half of the 19th century. Historical Social Research, Supplement, 33, 37–53. https://doi.org/10.12759/hsr.suppl.33.2021.37-53
Liczbińska, G., Brabec, M., Pankowski, P., Antosik, S., & Vögele, J. P. (2026). Love in the time of cholera. Cholera epidemics and changes in the marriage market in nineteenth-century Poznań. The History of the Family, 31(1), 138–160. https://doi.org/10.1080/1081602X.2025.2578470
Liczbińska, G., Czapla, Z., Nowak, O., & Piontek, J. (2016). Body mass index values of conscripts in the Polish lands under Prussian rule in the late 19th and early 20th centuries. Economics & Human Biology, 21, 75–83. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2015.11.007
Liczbińska, G., & Holom, E. C. (in press). Early child mortality in nineteenth-century Poznań: Causes, trends, and urban ecology. Journal of Interdisciplinary History.
Liczbińska, G., & Vögele, J. P. (2023). Did cholera kill selectively by sex? Sex differences in mortality caused by 1866 cholera epidemic in Poznań. Annales de démographie historique, 146(2), 193-217. https://doi.org/10.3917/e.adh.146.0193
Liczbińska, G., & Vögele, J. (2025a). Cholera in the city of Poznań: Did the death toll of the 1866 cholera epidemic reflect social and economic differences? Jahrbuch für Wirtschaftsgeschichte/Economic History Yearbook, 66(2), 341–364. https://doi.org/10.1515/jbwg-2025-0013
Liczbińska, G., & Vögele, J. P. (2025b). The victims of cholera: Studies of seven waves of cholera epidemics in 19th-century Poznań. In G. Liczbińska, J. P. Vögele & T. G. M. W. Riswick (Eds.), Towards the elimination of cholera epidemics. From past to contemporary societies (pp.135–152). Oficyna Wydawnicza Mówią Wieki.
Liczbińska, G., Vögele, J. P., & Brabec, M. (2024). Climate and disease in historical urban space. Evidence from 19th-century Poznań, Poland. Climate of the Past, 20(1), 137–150. https://doi.org/10.5194/cp-20-137-2024
Liedke, M. (2016). Rodzina magnacka w Wielkim Księstwie Litewskim w XVI-XVIII wieku. Studium demograficzno-społeczne [The magnate family in the Grand Duchy of Lithuania in the 16th-18th centuries. A demographic and social study]. Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy.
Ładogórski, T. (1969). Złudzenia pruskiej statystyki ludności pierwszej połowy XIX w. i próby jej korekty na Śląsku [Illusions of Prussian population statistics of the first half of the 19th century and attempts to correct them in Silesia]. Przeszłość Demograficzna Polski, 3, 3–27.
Ładogórski, T. (1971). Ruch naturalny ludności Śląska w latach 1816–1849 [Population movement in Silesia, 1816–1849]. Przeszłość Demograficzna Polski, 4, 61–100.
Ładogórski, T. (1972). Periodyzacja rozwoju demograficznego ludności ziem zachodnich i północnych w latach 1816–1914 [A periodisation of the demographic development of the population of the western and northern countries in 1816–1914]. Przeszłość Demograficzna Polski, 5, 103–117.
Makowski, K. (1992). Rodzina poznańska w I połowie XIX wieku [The Poznań family in the first half of the 19th century]. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Miłosz, J. (1998). Księgi metrykalne gmin wyznaniowych w archiwum państwowym w Poznaniu i ich zawartość źródłowa [Registers of religious communities in the state archives in Poznań and their sources]. Poznański Rocznik Archiwalno-Historyczny, 5, 45–60.
Moskal, T. (2005). Historia ksiąg metrykalnych kościoła katolickiego na ziemiach polskich [The history of parish registers of the Catholic Church in the Polish lands]. Archiwariusz. Biuletyn Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu, 1, 55–83.
Nowaczyk, M. (2005). Poszukiwanie przodków. Genealogia dla każdego [Searching for ancestors. Genealogy for everyone]. Mind.
Piasecki, E. (1990). Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. [The population of the parish of Bejska (Kielce Voivodship) in the light of parish registers from the 18th–20th centuries]. Państwowe Wydawn. Nauk.
Porter, R. (1997). The greatest benefit to mankind: A medical history of humanity. Harper Collins.
Prussia. (1794). Allgemeines Landrecht für die Preußischen Staaten [General state laws for the Prussian states]. Decker.
Rachwał, P. (2014). Księgi metrykalne z czasów zaboru austriackiego w archiwach parafialnych w Lubelskiem — Regulacje prawne, stan zachowania [Parish registers from the Austrian annexation in parish archives in the Lublin region — Legal regulations and state of preservation]. Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego, 6, 306–325.
Rachwał, P. (2019). Ruch naturalny ludności rzymskokatolickiej w Lubelskiem w świetle rejestracji metrykalnej z lat 1582–1900 [Population movement of the Roman Catholic population in the Lublin region in the light of parish register records in 1582–1900]. KUL.
Reid, A., Garrett, E., Hiltunen Maltesdotter, M., & Janssens, A. (2024). Historic cause of death coding and classification scheme for individual-level causes of death - Codes [Dataset]. Apollo - University of Cambridge Repository. https://doi.org/10.17863/CAM.109961
Rejman, S. (2006). Ludność podmiejska Rzeszowa w latach 1784–1880. Studium demograficzno-historyczne [The suburban population of Rzeszów in 1784–1880. A demographic and historical study]. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Rosen, G. (2015). A history of public health. Revised expanded edition. Johns Hopkins University Press.
Siennicka, M. (1998). Rodzina burżuazji warszawskiej i jej obyczaj. Druga połowa XIX i początek XX wieku [The Warsaw bourgeois family and its customs. The second half of the 19th century and the beginning of the 20th century]. Wydawn DiG.
Sułowski, Z. (1962). O właściwą metodę wykorzystywania metryk kościelnych dla badań demograficznych [On the correct way to use parish registers for demographic research]. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 10(1–2), 81–101.
Szczypiorski, A. (1962). Badania ksiąg metrykalnych a obliczenia ludności Polski w wieku XVII–XVIII [Research on parish registers and population estimates of Poland in the 17th and 18th centuries]. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 10(1–2), 53–75.
Vielrose, E. (1961). Elementy ruchu naturalnego ludności [Components of natural population change]. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
Waszak, S. (1954). Dzietność rodziny mieszczańskiej i ruch naturalny ludności miasta Poznania w końcu XVI w XVII wieku [The fertility of the bourgeois family and natural population movement in the city of Poznań in the late 16th and 17th centuries]. Roczniki Dziejów Społeczno-Gospodarczych, 16, 316–348.
Wojtun, B. S. (1976). Ocena jakości pruskiej statystyki ludnościowej przy użyciu równań bilansujących [Assessing the quality of Prussian population statistics using balancing equations]. Przeszłość Demograficzna Polski, 9, 27–40.
Zielińska, A. (2012). Przemiany struktur demograficznych w Toruniu w XIX i na początku XX wieku [Changes in demographic structures in Toruń in the 19th and early 20th centuries]. Adam Marszałek.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Grażyna Liczbińska, Patryk Pankowski, Szymon Antosik, Karolina Kowalska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite
